• niedziela, 20 października 2019 r.

Manicheizm polityczny („wszystko-nic”, „zawsze-nigdy”, „białe-czarne”)

Zauważyłem ostatnio, że te co prymitywniejsze społeczeństwa są manicheistyczne, np. mają tendencję do dualizmu myślowego, dotyczy to wielu tematów i spraw, więc najpierw przypomnijmy sobie co to jest ten manicheizm i co to jest ten dualizm.

Manicheizm to system religijny stworzony w III wieku przez Babilończyka Maniego (Manesa), na podstawie: staroirańskiego zoroastryzmu, buddyzmu i chrześcijaństwa. Manicheizm objął swoim zasięgiem znaczne obszary Azji, północnej Afryki i Europy. Podobnie do staroirańskiego zoroastryzmu i irańskiej myśli religijnej podstawowym elementem manicheizmu jest dualizm. W świecie toczy się walka między dwoma przeciwstawnymi pierwiastkami: światłem (dobrem) i ciemnością (złem). Historia kosmosu dzieli się na trzy etapy: przeszłość – złoty wiek, gdy pierwiastki te współistniały odrębnie, teraźniejszość – gdy pierwiastki te są wymieszane i walczą o dominację w kosmosie oraz przyszłość, w której nastąpi oczyszczenie: rozdzielenie wyznawców światła i ciemności. Przejawem zła jest materia. Walka między dobrem i złem toczy się w każdym człowieku. Człowiek ma dwie dusze: jedną związaną z dobrem i drugą związaną ze złem. Odpowiedź manicheizmu na jeden z centralnych dylematów chrześcijaństwa jest radykalna: zło jest wszędzie i jest wieczne. Manicheizm dzieli w ten sposób z gnostycyzmem sporą część doktryny, także wspomniany pesymizm postrzegania świata. Dla manichejczyków grzechem był każdy kontakt z materią. Również prokreacja była uważana za złą, ponieważ w wyniku poczęcia dziecko, istniejące dotąd jako eon, musiałoby przyjąć powłokę cielesną, a materia była zła. Manichejczycy nie uznawali krzyża za symbol oddania i cierpienia Jezusa za zbawienie ludzi, lecz za symbol krzywdy i zepsucia ludzkiego, jako że jest to narzędzie, materia. Rozumowe poznanie świata i walka z materią były hasłem manichejczyków. „Racjonalizm” manicheizmu pociągał Augustyna z Hippony, ale odpowiedzi zwolenników Maniego – już nie.

Na tle manichejczyków, Augustyn wydaje się normalny i zdrowy na umyśle, i coś w tym jest, ale w klepniętym na soborach oficjalnym chrześcijaństwie nie jest aż tak zupełnie inaczej, nadal szatan choć jest tworem boga, ma podobną mu siłę, dobro i zło są skondensowane i człowiek wybiera pomiędzy nimi, a materia nadal jest złem, choć również niby tworem boskim. Tendencja do manicheistycznego myślenia więc pozostaje; radykałowie religijni nazywają ateistów polskich: „workami skórno-mięśniowymi”, ateiści zaś na równi traktują niedzielnych chrześcijan z fundamentalistami. Najbardziej mnie dziwi, że z obu stron grzmią potępienia na szarą strefę środka, i to oskarżenie brzmi zawsze tak samo: „hipokryzja” lub „brak zasad”, a przecież nie ma absolutnych praw, a życie jest ciężki i wymaga od nas elastyczności. Liberalizm i jego etyczna odnoga – utylitaryzm każą ludzi oceniać po czynach, a nie po etykietkach, ale dla manichejczyków to za trudne, wszak zwalanie na drug obóz 100 % winy leczy ich kompleksy.

Znam katolika, który lubi Halloween, ale okazuje się, że to dlatego, że uznaje je za chrześcijańskie, spytałem go czemu musi być chrześcijańskie by mógł je lubić, nie odpowiedział. Znam kilkoro ludzi religijnych, ale jednocześnie humanistów, których oburza uważanie wszystkich ludzi religijnych za ciemniaków. Jeden z moich znajomych – protestant o ekumeniczno-humanistycznym zacięciu dziwi się, czemu te same głosy krytyki na takich jak on spadają zarówno ze strony fundamentalistycznych „konfesyjnych luteran” i ateistów zdeklarowanych. Czy ateista, który wymaga od wierzącego fundamentalizmu, nie rozumuje religijnie? Moim zdaniem nawet rozumuje jak fundamentalista. Rozumiem, że KrK używa liczby katolików, włącznie z oświeconymi, nominalnymi i niedzielnymi, ale to ni powód by zachowywać się jak ajatollah w wersji świeckiej. Dlaczego tak usilnie namawiamy innych by zajęli „jasne” stanowisko? Kościół chce pieniędzy od wiernych to jasne (wbrew Hoserowi antyklerykałowie nie żyją z krytyki Kościoła, tylko księża z Kościoła i tacy), ale czy ateista powinien Skąd w nas aż tak silna potrzeba dzielenia na dwa obozy? Skąd tak silne są filozofie manicheistyczne, do których zaliczam także heglizm i marksizm? Skąd u nas wiara w zbawczą moc zderzania przeciwieństw? W krystalizowaniu postaw opozycyjnych? Państwo socjalne powstało w reakcji na socjalizm rewolucyjny, by pokazać że państwo burżuazyjne może zadbać o obywateli, takiego myślenia potrzeba u nas więcej. Owsiak pokazuje, że niewierzący też mają serce, Obirek – że wierzący nie musi być antynaukowy. Więcej takich nam potrzeba. Jako ateista i antyklerykał cieszyłbym się, gdyby nieuzasadniona wiara w boga zanikła, ale jeszcze bardziej cieszę się, że ludzie religijni nie są wszyscy skrojeni wg pisowskich faszystowskich wzorów, że co najmniej połowa z nich to ludzie z którymi można pogadać, a nawet przepchnąć kilka dobrych ustaw w sejmie (PO coraz bardziej mi się podoba, wreszcie bez Gowina et concortes). Rozsądek, tak jak debilizm napotkamy w rożnych grupach społecznych.

Oglądałem ostatnio setny spór Szumlewicza z Ziemkiewiczem/Gwiazdowskim (mają identyczne poglądy więc wszystko jedno który), w którym to sporze moich poglądów nie reprezentuje nikt. Jeden pierdoli o związkach zawodowych, które dla mnie są jedynie mafiami do wyciągania pieniędzy podatników, drugi cierpi na chroniczną państwofobię, wolny rynek traktuje jak Boga, i przeczy najoczywistszym faktom, że państwowa inwestycja też może kreować zysk i stymulować gospodarkę. Ludzi rozsądnych, którzy wiedzą, że liberalizm działa i wolny rynek działa, ale państwo też jest potrzebne, a czasem tylko związkowcy zapobiegną wyzyskowi (choć lepsze byłoby dobre prawo pracownicze dla wszystkich) jakość w TV nie widać. Skrajności są ciekawsze. Czystość doktrynalna ważniejsza od rozsądku. Nie, nie zawsze prawda leży pośrodku, ale bardzo rzadko leży na marginesie. Na przykład dla mnie konserwatysta to nie reprezentant ciemnogrodu, lecz człowiek, który za mało martwi się prawami człowieka, a za bardzo o rodzinę i kościoły. „Za bardzo” i „za mało” to niemanicheistyczny język Monteskiusza, który u nas jest ciągle zbyt mało wdrożony. Dlatego PO ciągle nie może przepoczwarzyć się w nowoczesną centroprawicę, a SLD/TR w centrolewicę socjalliberalną. Dlatego ludzie uważają niezmienność poglądów za cnotę, choć przecież może ona wynikać ze zmądrzenia. Dlatego korwiniści mylą wolność z anarchią, i za Reaganem uważają za wolność nie rządy prawa, lecz brak praw, a więc prawo silniejszego.

Feuerbach mówił, że wierzący zabierają ludziom wszytskie zalety i oddają je Bogu, stąd wierzą, że człowiek i materia są złe, a „duchowość” dobra. Kaczyński mówił co jest białe a co czarne, choć czarne są tylko szaty księży, a białe szpitalne ściany, reszta jest szara, grafitowa, lub popielata. Reagan mówił o imperium zła, więc nawet mudżaheddini stali się dlań dobrzy. Bush łączył w oś zła kraje o zupełnie innych ustrojach i ideologiach; Koreę Płn, Iran i Irak, choć ich jedyna cecha wspólną było trzęsiportkowstwo Busha przed nimi. Ideologią rządu Busha, według Obamy nie był konserwatyzm, lecz absolutyzm – absolutne przekonanie, że rząd ma tylko prowadzić wojny i strzec własności (B. Obama, „Odwaga Nadziei”, s. 51), choć Bush osobiście powoływał się na „współczujący konserwatyzm”. Obama zauważa, że nowi fundamentaliści chrześcijańscy z GOP nie szanują sądów, kompetencji, prasy, konwencji genewskiej, regulaminu senatu, a właściwie „niczego, co mogłoby spowolnić marsz ku nowej Jerozolimie”, uważa, że w DP też nie brakuje tak skrajnych poglądów, ale ich wyznawcy nie mieli nigdy władzy Rove’a czy DeLaya. Obama pisze, że zna bardzo niewiele osób pasujących do karykaturalnego stereotypu liberała, skoro nawet John Kerry jest zwolennikiem utrzymania militarnej przewagi USA w świecie, większość posłów DP wyznaje kult Jezusa, a Hilary Clinton podkreśla zalety wolnego rynku. Obama żałuje, ze DP daje się wciągać w manichejskie spory i np. „w odpowiedzi na integryzm religijny”, zrównuje tolerancję z sekularyzmem” (sic!), zamiast podjąć dyskusję religijną (s. 54), która by wyrwała religię z łap GOP. Obama postuluje by dostrzegać złożoność losów Amerykanów; rasistów z Południa, który zaprzyjaźniają się z czarnymi współpracownikami, feministek, które opłakują dawną aborcję, chrześcijankę, która opłaciła aborcję swej nastoletniej córki, i byłego członka Czarnych Panter, który zajął się rynkiem nieruchomości.

Taka jest rzeczywistość, a dogmatyczna sztywność jest niewiele warta. Skończmy z myśleniem manicheistycznym zanim uznamy że np. Chiny są dobre a Indie złe, Brazylia dobra, a Rosja zła, i damy się za te bzdury zabić.

ManichaeismSpread

pobrane

Inny przykład ogrania tematu dobra i zła, równie bezsensowny, choć mniej szkodliwy od manichejskiego.

slide_5

Piotr NapierałaPiotr Marek Napierała (ur. 18 maja 1982 roku w Poznaniu) – historyk dziejów nowożytnych, doktor nauk humanistycznych w zakresie historii. Zajmuje się myślą polityczną Oświecenia i jego przeciwników, życiem codziennym, i polityką w XVIII wieku, kontaktami Zachodu z Chinami i Japonią, oraz problematyką stereotypów narodowych. Wiceprezes Polskiego Stowarzyszenia Racjonalistów w latach 2014-2015. Autor książek: "Sir Robert Walpole (1676-1745) – twórca brytyjskiej potęgi", "Hesja-Darmstadt w XVIII stuleciu, Wielcy władcy małego państwa", "Światowa metropolia. Życie codzienne w osiemnastowiecznym Londynie", "Kraj wolności i kraj niewoli – brytyjska i francuska wizja wolności w XVII i XVIII wieku" (praca doktorska), "Simon van Slingelandt – ostatnia szansa Holandii", "Paryż i Wersal czasów Voltaire'a i Casanovy", "Chiny i Japonia a Zachód - historia nieporozumień". Reżyser, scenarzysta i aktor amatorskiego internetowego teatru o tematyce racjonalistyczno-liberalnej Theatrum Illuminatum

Podobne materiały

14 komentarzy

  1. Tomek Świątkowski
    10 lutego 2015 at 11:22 - odpowiedz

    Tzw. „Nowy Ateizm” też jest prymitywnie manichejski. Np. Dawkins twierdzący, że religia jest źródłem wszelkiego zła.
    Można odnieść wrażenie, że to, czym w pojęciu chrześcijan jest szatan (z resztą słabo obecny w Starym Testamencie) w pojęciu nowych ateistów znajduje materialne ucieleśnienie w religiach.
    I jeszcze drobna uwaga: wydaje mi się, że nikt nazywa ateistów „workami skórno-mięśniowymi”. Chodzi raczej o to, że to ateiści – gdyby byli konsekwentni – powinni logicznie wywnioskować, że każdy człowiek jest li tylko workiem workiem skórno-mięśniowym.
    Ateiści jednak zazwyczaj nie są zbyt konsekwentni i nie zawsze wnioskują logicznie – i dziękować Bogu.

  2. Dariusz
    10 lutego 2015 at 11:43 - odpowiedz

    „Chodzi raczej o to, że to ateiści – gdyby byli konsekwentni – powinni logicznie wywnioskować, że każdy człowiek jest li tylko workiem workiem skórno-mięśniowym.”

    Nawet jeśli nie jest , to wszelakie dogmaty i religie są kampletnymi iluzjami stworzonymi przez ludzi. Często okropnymi przedsięwzięciami służącymi do eksploatacji finansowej wiernych,prania im mózgów , bywa że i wykorzystywania seksualnego. Najgorsze zaś są religie monoteistyczne. Ja jestem agnostykiem i wonomyślicielem bo uważam że ta postawa jest najbardziej właściwa. Nauka jeszcze wszystkiego nie odkryła i nie wyjaśniła. Ale to czego dokonała do tej pory jest wystarczające by wywalić religie i sekty na śmietnik historii. Niektórym zaś radzę w końcu wydorośleć. Bo wszak nie mozna cały czas być jak dziecko wierzące w rusałki,krasnoludki czy katolickiego „dziadka z brodą”.

  3. Piotr Napierała
    Piotr Napierała
    10 lutego 2015 at 11:48 - odpowiedz

    Dawkins protestiwal przed tytulem Roots if all Evil? – narzucilo go BBC by bylo bardziej ostro. Media nawiasem mówiąc nadużywają manicheizmu. Żaden z nowych ateistów nie uważa religii za jedyne źródło dla, raczej ze religia ulatwia usprawiedliwienia zla

    • Tomek Świątkowski
      10 lutego 2015 at 12:13 - odpowiedz

      no to mnie pan trochę pocieszył
      trudno wskazać ideologię, której nie wykorzystywano by do usprawiedliwienia zła (z ateizmem na czele) więc skupienie się akurat na religii jest mało obiektywne
      A siła religiofobicznej publicystyki w mediach jest rzeczywiście porażająca w swym manicheizmie, co widać po sposobie myślenia ateistycznych i antyklerykalnych mas np. na rozmaitych forach.

      • Piotr Napierała
        Piotr Napierała
        10 lutego 2015 at 12:22 - odpowiedz

        Największym problemem z religią jest to że uczy wiary bez dowodów vo przekłada się na wiarę w plotki, homeopatie, spiskowe teorie, itd

      • Tomek Świątkowski
        10 lutego 2015 at 17:38 - odpowiedz

        doprawdy?
        A ma pan dowody, że w krajach o niskim poziomie wiary w Boga homeopatia albo teorie spiskowe są mniej popularna? Bo ja nie mam przekrojowych danych, ale za to wiem, że we Francji, Luksemburgu oraz Danii jest refundowana z państwowych ubezpieczeń społecznych (a w zacofanej Polsce nie). W Europie homeopatia najpopularniejsza jest… no gdzie?
        W Holandii i Francji… tak, tak… na pocz. lat 90-tych używało jej odpowiednio 42 i 36% populacji (a np. we Włoszech – 8%)
        Ponadto czytałem niegdyś (i chyba nawet w racjonalista.tv o tym mówiono), że w krajach bardziej zlaicyzowanych jest dużo większa popularność wróżek i spirytyzmu.
        Religia wcale nie uczy wiary jako metody myślenia. Religia uczy wiary jako wiary.
        Równie irracjonalnie mógłby pan twierdzić, że słuchanie muzyki uczy przyjmowania bez dowodów, bo jak można udowodnić, że fuga Bacha jest piękna?

  4. olrob
    10 lutego 2015 at 14:46 - odpowiedz

    Postawa manichejska wcale nie jest obca ateistom wręcz przeciwnie. Proszę sobie przypomnieć własne fundamentalistyczne twierdzenia że jedynie ateizm jest prawdą. Proszę sobie przypomnieć fundamentalistyczne żądania Jacka Tabisza ograniczenia wolności słowa, np likwidacji tv. republika, kontroli mediów, przez, wszystko dlatego że sądzi on że jedynie humanizm ateistyczny jest dobry wszystko inne jest złe. Próby ograniczenia pluralizmu przez Radka Czarneckiego np. nie można zapraszać księdza, imama i wróżki do mediów

    • Piotr Napierała
      Piotr Napierała
      10 lutego 2015 at 17:24 - odpowiedz

      to jeszcze nie jest postawa manichejska, ta pojawia się dopiero gdy uznamy światopoglądy inne niż nasz za zło. Wiekszośc ateistów uważa religię za nieskzodliwą lub szkodliwą głupotę co najwyżej, nie za zło. To religiancka specjalność.

      • Tomek Świątkowski
        10 lutego 2015 at 17:43 - odpowiedz

        No ale głupota (każda, a szkodliwa szczególnie) to jest zło – czyż nie?
        Zgadzam się z @olrob – pan Tabisz albo pan Czarnecki mają wyraźnie manichejskie skłonności.

  5. mieduwalszczyk
    10 lutego 2015 at 15:41 - odpowiedz

    Panie Swiątkowski, gdyby tych ateistycznych mas była rzeczywiście masa, to Palikot nie schudłby na wiór. Jest to w naszym kraju garstka. Antyklerykałów istotnie więcej, dzięki wyczynom duchownych, ale cały czas za mało. Nie wiem co pana poraża – może poporażaj się pan na frondzie – tam kwitnie chrześcijaństwo w swojej naliczniejszej odsłonie, w rozmaitych „fobicznych” odmianach.

    • Tomek Świątkowski
      10 lutego 2015 at 17:52 - odpowiedz

      nie twierdziłem że ateistów jest masa
      a to że Palikot nie jest popularny wynika z faktu, że on jest atrakcyjny tylko dla skrajnej grupki wojujących ateistów o antyklerykalnym nastawieniu
      dla normalnych ateistów (których jest zapewne większość) jest on niepoważny

  6. mieduwalszczyk
    11 lutego 2015 at 11:20 - odpowiedz

    Swiątkowski.
    Napisał pan: „co widać po sposobie myślenia ateistycznych i antyklerykalnych mas np. na rozmaitych forach.” Dla mnie słowa niosą znaczenia, panu też radzę zwracać na to uwagę, inaczej wychodzi bełkot.

    • Tomek Świątkowski
      11 lutego 2015 at 16:25 - odpowiedz

      do zapełnienia forum wyzwiskami starczy „masa” licząca 15 osób – ale to trochę mało, żeby zapewnić przekroczenie progu wyborczego partii politycznej

  7. mieduwalszczyk
    11 lutego 2015 at 17:14 - odpowiedz

    Tak pan pisze jakby od wyzwisk byli tylko ateiści. Popatrz pan na religiantów – ich wyzwiska mają większą siłę rażenia – jest ich niestety więcej niż 15, poza tym sam Jahwe ich wspomaga , a temu do złorzeczenia zawsze nie brakowało talentu.

Zostaw komentarz

Wpisz kod antySPAMowy *