• wtorek, 17 września 2019 r.

Współczesność na smyczki, światło i elektrony

 

 

Mija właśnie czwartkowy wieczór, ja zaś staram się zebrać w całość wrażenia z kolejnego koncertu wrocławskiego festiwalu Musica Electronica Nova. Koncert był zdominowany przez dzieła Amerykanina Davida Birda (forgery #24 na skrzypce i wideo, apocrypha na skrzypce, altówkę i ośmiokanałową elektronikę i drop na oktet smyczkowy i światła stroboskopowe). Był też jeden utwór Moniki Szpyrki – are there hidden figures? na kwartet smyczkowy, elektronikę i wideo.

 

Grali członkowie Kwartetu Lutosławskiego, lecz zamiast założyciela i kompozytora Marcina Markowicza grał drugie skrzypce Dominik Kossakowski. W utworze drop dołączyło do wykonawców czterech smyczkowców z grona Wrocławskich Filharmoników. Elektronikę obsługiwali kompozytorzy, rzecz to częsta i miła na Musica Electronica Nova.

 

David Bird wywodzi się z Nowego Jorku, zaś jego utwory wykonywały już czołowe zespoły muzyki nowej (choćby Ensemble Intercontemporain czy Talea Ensemble), pojawia się ona też w miejscach tak prestiżowych jak paryski IRCAM czy Wien Modern Festival. W programie wrocławskiego festiwalu został przedstawiony jako kompozytor młodego pokolenia nie widzący już różnicy między komputerem a innymi środkami muzykowania na żywo, takimi jak choćby skrzypce czy wiolonczela.

 

Jednakże pierwszy utwór Birda zaproponowany na koncercie nie był bardzo informatyczny w swoim wyrazie. Ujrzeliśmy video z rysowanymi ołówkiem nutami (a wpierw pięciolinią), zaś skrzypek podkładał dźwięki pod wzmocnione szuranie ołówka na papierze, przyprawiające zresztą o dreszcze niektórych ludzi. Był to utwór konceptualny, zacierający wiele granic – między zapisem a realizacją zapisu oraz między dźwiękiem konkretnym, komputerowym a skrzypcowym. Pomysł był filozoficzny, jego dźwiękowa estetyka dość szara.

 

Za to następny utwór bardzo przypadł mi do gustu. Apocrypha na skrzypce, altówkę i ośmiokanałową elektronikę zaczął się od nakładającego się na siebie brzmienia altówki i wiolonczeli. Już sądziłem, że wchodzimy w świat minimalizmu jednego brzmienia, którym zainspirował Amerykanów sławny tampurzysta indyjski Pandit Prem Nath. Ale nie, wkrótce od dźwięków smyczków zaczęło pączkować piękne, spektralne brzmienie elektroniki. Po tym jak smyczki oderwały się od jednego dźwięku, elektronika całkiem już ożyła. Efekt był piękny i fascynujący.

 

David Bird, fot. Jonathan Aprea

 

Ostatni utwór Birda zaprezentowany na koncercie, czyli drop na oktet smyczkowy i światła stroboskopowe też był intrygujący. Światło stanowiło tu oddzielny instrument, podobnie jak w zamyśle Skriabina, pochodzącym sprzed ponad stu lat. Było też przegrodą odgradzającą (łączącą?) świat elektroniczny od akustycznego. Sama faktura utworu posiadała swoisty refren, powracający motyw, który przypominał chaotyczną gadatliwość wgrywanych danych binarnych. Agresywne i chaotyczne erupcje zagęszczonych dźwięków przerywały spokojną i bardziej melodyczną narrację członków oktetu.

 

Are there hidden figures? młodej krakowskiej kompozytorki Moniki Szpyrki stanowiło próbę muzycznej ilustracji powstawania zjawiska dyskryminacji w społeczeństwie. Jego ofiarą padają często kobiety. Najpierw poczułem się zaskoczony czytając o tak polityczno – społecznym wymiarze utworu. Były nawet zwężające się i poszerzające się linie na wyświetlaczu pokazujące przechodzenie od równości do dyskryminacji. Po chwili jednak uśmiechnąłem się do siebie. Muzyka z kontekstem politycznym czy ideologicznym to przecież mainstream. Czy Bach nie sławił władców swojej epoki i idei protestantyzmu? Czy Mozart w swoich operach nie wieścił upadku arystokracji? Czy Wagner nie był muzycznym filozofem obok Nietzschego i Schopenhauera, którzy mieli nieszczęście posługiwać się mniej głębokim słowem, zamiast zatonąć w głębinach muzyki? Czy Szostakowicza i Prokofiewa nie zmuszano do sławienia idei komunizmu i czy czasem nie pokazywali swoich własnych wizji w tym temacie, niekoniecznie ortodoksyjnych? Muzyka zaangażowana politycznie i ideologicznie to spora część muzyki w ogóle. Muzyki jako takiej. Zatem Monika Szpyrka powróciła do serca muzycznych tradycji w czasach, gdy dominuje muzyka bezideowa, zwłaszcza gdy chodzi o tę nieklasyczną.

 

Sam utwór był jednakże miarową huśtawką. Jego celowa monotonia miała zapewne oddawać to, że dyskryminacja rodzi się  w dużej mierze automatycznie i instynktownie. Świadomej woli i mądrości potrzeba, aby się jej przeciwstawić. Tym niemniej wolę Żelazny skok Prokofiewa czy Cudownego Mandaryna Bartoka (tu też tkwią wielkie idee tamtej epoki).

 

Ogólnie koncert przyniósł mi dwa dzieła ciekawe i dwa nie wzbudzające we mnie silnej zadumy i gorących emocji. Muzycy grali bardzo dobrze, choć komputery najwyraźniej były na pograniczu buntu i parę razy długo je trzeba było prosić, aby porzuciły na chwilę swoje rewolucyjne knowania na rzecz współuczestniczenia w powstawaniu muzyki.

 

Koncert przyniósł też ważne pytanie czysto artystyczne. Czy warto zacierać granice muzyki? Czy warto odbierać jej pewność osoby wykonawcy i czas, jako podstawowy surowiec. Czy muzyka może stać się malarstwem w atrakcyjny sposób, czy zostanie taką zapamiętana? Na pewno przekraczanie granic dla samego przekraczania granic nie gwarantuje porywającej muzyki. Ale jednak dwa utwory Birda były naprawdę ciekawe, choć podskórnie jego język muzyczny był całkiem tonalny, jak u Crumba, jednego z najciekawszych twórców muzyki klasycznej w USA, który nie jest jednocześnie minimalistą. Muzyka rewolucji społecznej o podłożu lewicowym nie doczekała się póki co epickiej doskonałości na miarę Luigiego Nono.

Jacek TabiszStudiował historię sztuki. Jest poetą i muzykiem. Odbył dwie wielkie podróże do Indii, gdzie badał kulturę, również pod kątem ateizmu, oraz indyjską muzykę klasyczną. Te badania zaowocowały między innymi wykładami na Uniwersytecie Wrocławskim z historii klasycznej muzyki indyjskiej, a także licznymi publikacjami i wystąpieniami. . Jacek Tabisz współpracował z reżyserem Zbigniewem Rybczyńskim przy tworzeniu scenariusza jego nowego filmu. Od grudnia 2011 roku był prezesem Polskiego Stowarzyszenia Racjonalistów, wybranym na trzecią kadencję w latach 2016 - 2018 Jego liczne teksty dostępne są także na portalach Racjonalista.tv, natemat.pl, liberte.pl, Racjonalista.pl i Hanuman.pl. Organizator i uczestnik wielu festiwali i konferencji na tematy świeckości, kultury i sztuki. W 2014 laureat Kryształowego Świecznika publiczności, nagrody wicemarszałek sejmu, Wandy Nowickiej za działania na rzecz świeckiego państwa. W tym samym roku kandydował z list Europa+ Twój Ruch do parlamentu europejskiego. Na videoblogu na kanale YouTube, wzorem anglosaskim, prowadzi pogadanki na temat ateizmu. Twórcze połączenie nauki ze sztuką, promowanie racjonalnego zachwytu nad światem i istnieniem są głównymi celami jego działalności. Jacek Tabisz jest współtwórcą i redaktorem naczelnym Racjonalista.tv. Adres mailowy: jacek.tabisz@psr.org.pl

Podobne materiały

Zostaw komentarz

Wpisz kod antySPAMowy *