• sobota, 21 stycznia 2017 r.

Noch ist Polen nicht verloren

Wszystkie sondaże wskazują, że coraz więcej Polaków lubi Niemcy, a nie lubi Rosji. Jest to krok we właściwym kierunku i rzut oka na historię polsko-niemieckich i polsko-rosyjskich stosunków to potwierdza. Od XV do XX wieku, między uspokojeniem się awantur krzyżackich, które nota bene nie zawsze znajdowały zrozumienie w słabej wtedy rozczłonkowanej Rzeszy i zaczopowaniem Moskwy sojuszem z Litwą, który przydał się militarnie, ale cywilizacyjnie nas pogrążył (osłabienie władzy monarszej na wzór kniaziów) i skłócił z Moskwą aż do szaleństw nazizmu (przy okazji najwięcej nazistów było w Austrii i Bawarii, Fromm uważał, że nazizm lepiej rośnie na podglebiu katolicyzmu bo jest rozwinięciem katolickiego familiaryzmu) i stalinizmu mamy niemal pięć interesujących nas tutaj stuleci. Te stulecia pokazują nam czemu nawet nacjonalistyczne Niemcy jako partner są o niebo lepsze niż Rosja i zawsze będą.

Zarówno w XV wieku, jak i w 1914 roku ogromna część polskich mieszczan to Niemcy, zarówno przed jak i po rozbiorach zwykle lojalni wobec Polski, jak Nikolaus Kopernikus, który bronił Torunia (Thorn) przed Krzyżakami. Po narodzinach nacjonalizmu było z tym gorzej, ci Niemcy, którzy chcieli być nadal lojalni wobec Polski polonizowali się częściowo lub całkowicie. Niektórzy jak na przykład nauczyciel Chopina – Elsner robili to już wcześniej. Niemcy wzmocnili polskie miasta, tak wtedy przyduszone przez szlachtę, umożliwiając – bardziej niż litewscy szlacheccy kalwini, te kilkadziesiąt lat tolerancji religijnej. Niemieckie prawo dotyczące lokacji miast, cywilne, karne itd wzmocniło nasz system prawny (do dziś głównym wzorem praw jest dla nas prawo RFN i było tak nawet w 1920 roku, gdy na rządowe depesze niemieckie odpowiadaliśmy z premedytacją po francusku (podobnie jak na rosyjskie, inne dostawały odpowiedź w języku depeszy, ale sposoby odpowiadania na depesze i tryb załatwiania spraw urzędowych był pruski! Wiem coś o tym jako historyk o specjalności archiwistycznej). Niemieccy mieszczanie I RP wzmocnili polski handel, co było ważne, bo Sarmacja żyła z handlu zbożem.

Choć nieco wstydliwie o tym pisać, Niemcy dbali o polską kulturę nierzadko lepiej niż Polacy, którzy poza sarmackie uproszczenia nie wychodzili. Drukarnie w Polsce zakładali zwykle Niemcy; były to też pierwsze prywatne drukarnie, nie będące pod butem Kościoła. W dużym stopniu polskie wolnomyślicielstwo było niemieckiego pochodzenia. Gdańsk i Szczecin, a właściwie Danzig i Stettin były o wiele bardziej au courant z trendami w sztuce i kulturze niż „słowiańskie” polskie miasta. Najlepszym kompozytorem XVIII wieku w Polsce był nie Ogiński i nie Maciej Radziwiłł, tylko Johann Balthasar Christian Freisslich z Gdańska, a drugim jego brat Michael – nie ma tu żadnego porównania. W XIX wieku drugim po Chopinie (pół-Franzuzie) był nie Wieniawski i nie Kurpiński, lecz raczej Karl Loewe ze Szczecina – „Schubert Północy”, nie zapominajmy też o Antonim Radziwille z jednej strony i Johannie Davidzie Hollandzie z drugiej. Z Gdańskiem związana była rodzina Schumannów, a E.T.A. Hoffmann podniósł poziom życia muzycznego w Poznaniu. W XVII wieku najlepszą muzykę w tym rejonie świata tworzono na niemieckim Śląsku i Pomorzu Szczecińskim (do 1720 politycznie szwedzkim, ale kulturowo niemieckim), Gdańsk jednak był polskim miastem cały czas, mimo, że tylko co kilkunasta książka w Gdańsku w XVIII wieku była drukowana po polsku. Najlepsze akwarele Poznania z I połowy XIX wieku stworzył Julius Minutoli. Wrocław niemiecki to ponadmilionowe miasto kilkunastu Noblistów. UAM to tak naprawdę Keiserliche Akademie zu Posen, a nie żaden Heliodor Święcicki i spółka, oni tylko ten biznes przejęli.

Niemieccy mieszczanie w Gdańsku, choć czuli się u siebie w Berlinie (opierali się jednak jak mogli pruskim pretensjom handlowym i terytorialnym, bardziej niż skorumpowane polskie elity XVIII wieku) czy Dreźnie tak samo jak w Warszawie, bardziej byli zanurzeni w kulturze angielskiej nawet niż polskiej, o czym świadczy choćby casus Fahrenheita, ale w XVIII wieku, to Niemcy jak Georg Forster tworzyli zręby polskich nauk przyrodniczych i fizycznych. Największym publicystą historycznym w Polsce XVIII wieku był mieszkający w Warszawie Lorenz Mitzler de Kolof; bez którego pracy przepadłoby wiele polskich dokumentów historycznych. Wiele przepadło wskutek nieodpowiedzialności faworyta Stanisława Augusta – Czapskiego. To był czas gdy Niemcy lepiej dbali o naszą kulturę niż my sami.

Jan III Sobieski umiał bić Turków, ale już nie umiał zdyskontować zwycięstw, zrobił to dopiero August II. Również August II wyrwał z łap pruskich Elbląg. Wskutek wielkiej wojny północnej (1700-1721), w której najpierw Szwecja pokonała Saksonię, a potem przegrała z Rosją, od 1717 roku zdanie Rosji jest kluczowe w polskiej polityce i tego już się nie dało odwrócić. Dziś już wiadomo, że czasy saskie były złotym okresem handlu i rolnictwa, oraz poprawy polskiej administracji. Warszawa wypiękniała pod wpływem Drezna, właściwie dopiero wtedy zaczęła wyglądać na stolicę pełną gębą (mam nadzieję, że odbudują wreszcie wspaniały Pałac Saski). Rosja nie chciała rozbiorów, chciała Polski całej – dobrze się jednak stało, że jej nie dostała, inaczej rosyjska niewolnicza mentalność zlałaby się z pańszczyźnianą, a tu Galicja dostała Leibeigenschaft (chłopi kochali za to Józefa II i nie poparli szlachty w powstaniu krakowskim), a Wielkopolska – towarzystwa ziemskie (tworzone i przez Prusy i przeciw nim) i zwyczaj oczynszowania. Oczywiście zniesienie pańszczyźniany w Rosji nastąpiło, ale bardzo późno w latach 60. XIX wieku, i jeśli wierzyć Pipesowi było niepełne, nadal nad chłopem stały zdominowane przez szlachtę gremia, które były właściwie bezkarne i wszechmocne. Dmowski podziwiał rosyjską dyscyplinę „narodową”, ale uważał mentalność Rosji za niewolniczą. Mickiewicz pisał o rozkładającym wpływie Rosji na życie kulturalne w Kongresówce i wolał Wielkopolskę lub Francję. Różnica była spora, a w zaborze austriackim po Wiośnie Ludów jest autonomia.

Rozbiory oznaczały dla Polski status półkolonialny, ale także czasem jakieś saskie czy pruskie konserwatorium czy szkołę kadetów dla zdolnych polaków, i w Rosji też można było się wykształcić, Rosjanie też czasem wznosili ciekawe budynki (choć nie tak dużo i nie tak ciekawe jak Prusacy i Austriacy) tyle, że to wszystko jeśli chodzi o rosyjski wkład w polską kulturę… Rosyjskie basowe śpiewy to nie to samo co Johann David Holland czy niemiecki romantyzm w muzyce. Wpływ rosyjskiego ekspresjonizmu końca XIX wieku był mały. W ogóle trudno znaleźć coś, co kulturowo zawdzięczamy Rosji, trojkę? może coś przeoczyłem, pomożecie?

Niemiecki wkład natomiast trwał dalej. W czasie Wiosny Ludów Niemcy, poza dworskimi Prusakami, to w ogromnej liczbie liberałowie i demokraci, którzy chcieli by Polska była niepodległa lub chociaż autonomiczna. W całych Niemczech 1848 roku śpiewano: „Noch ist Polen nicht verloren”, tymczasem Rosja była arsenałem… autokracji.

Rosja miała własnych „trolli” na Zachodzie jak zamordowany przez Burschów agent Kotzebue, tak jak dzisiaj Putin ma Orbana czy Marine Le Pen, a może nawet głupka wioskowego Nigela Farage’a. Rosja zawsze jest taka sama – zawsze trzyma z tyranami. Od Rosji gorsze są tylko Chiny uważał socjalista Marx, socjaldemokrata Lasalle, lewicowy liberał Ludwig Boerne czy typowy liberał Wilhelm von Humboldt. Nawet wielu konserwatystów niemieckich uważało Rosję za dzicz i nie chodziło tu o „rasizm” lecz o to jak państwa działają. Nota bene najlepszymi urzędnikami w Rosji byli Niemcy kurlandzcy.

Gdyby nie Rosja, to Wiosna Ludów zapewne by się powiodła, i może mielibyśmy coś w rodzaju Unii Europejskiej już od 150 lat. Może nie byłoby wojen światowych. To rzeź liberałów i demokratów, spowodowała że nacjonalizm zaczął oznaczać militaryzm i autokratyzm. Oto „wkład” Rosji w europejską kulturę. Tfu!

Nie oceniajmy więc naszej historii kontaktów z Niemcami na jednym poziomie z niewolą u Rosjan. Prusy i Austria już w XVIII wieku są państwami prawa, w miarę wolnej prasy i polityki, a Rosja? Wolę już się nad nią nie pastwić, wiadomo jak było, zwłaszcza jak zmarła Katarzyna II. Dzisiejsza flaga Niemiec, to flaga Burschenschaftów – demokratyczno-liberalnych stowarzyszeń z czasów Wiosny Ludów i wcześniej, dzisiejsza flaga Rosji to imperialna flaga Piotra Wielkiego, pierwszego okupanta Polski, to tak jakby Niemcy stosowali nadal flagę Wilhelma I; Schwarz-Weiss-Rot! Flaga wiele nam mówi o stanie umysłu elit…

Piotr NapierałaPiotr Marek Napierała (ur. 18 maja 1982 roku w Poznaniu) – historyk dziejów nowożytnych, doktor nauk humanistycznych w zakresie historii. Zajmuje się myślą polityczną Oświecenia i jego przeciwników, życiem codziennym, i polityką w XVIII wieku, kontaktami Zachodu z Chinami i Japonią, oraz problematyką stereotypów narodowych. Wiceprezes Polskiego Stowarzyszenia Racjonalistów. Autor książek: "Sir Robert Walpole (1676-1745) – twórca brytyjskiej potęgi", "Hesja-Darmstadt w XVIII stuleciu, Wielcy władcy małego państwa", "Światowa metropolia. Życie codzienne w osiemnastowiecznym Londynie", "Kraj wolności i kraj niewoli – brytyjska i francuska wizja wolności w XVII i XVIII wieku" (praca doktorska), "Simon van Slingelandt – ostatnia szansa Holandii", "Paryż i Wersal czasów Voltaire'a i Casanovy", "Chiny i Japonia a Zachód - historia nieporozumień". Reżyser, scenarzysta i aktor amatorskiego internetowego teatru o tematyce racjonalistyczno-liberalnej Theatrum Illuminatum

Podobne wpisy

17 komentarzy

  1. Dariusz
    6 sierpnia 2015 at 23:21 - odpowiedz

    Galicji bym nie chwalił . Bieda tam była gorsza niż w Kongresówce. Zabór pruski to była inna bajka. Szkoda że ten zabór nie objął całości lub większej części terytorium.Granica między zaborami rosyjskim i niemieckim : z jednej strony domy pod strzechą , a po drugiej stronie dachy pokryte dachówką i papą . „Bose Antki” – mówiono tak na mieszkańców Kongresówki jak opowiadała mi moja babcia. 1945 r. – utrata ziem za Bugiem i w ich miejsce poniemieckie tzw. Ziemie Odzyskane to było bardzo korzystne. Jedno z niewielu pozytywnych skutków ostatniej wojny. Odnośnie Rosji – to w XIII w. i najeździe mongolskim trzeba szukać początku niekorzystnych zmian. Ogólnie Rosjanie to naród pokaleczony przez historię . Raz pod białym carem …następnie czerwonym…a teraz Putinem…

    • Piotr Napierała
      Piotr Napierała
      8 sierpnia 2015 at 08:30 - odpowiedz

      Richard Pipes wini rosyjskie patrymonium Rurykowiczów – państwo traktowane jak własność i firma księcia a więc brak prawodawstwa

      • Alvert Jann
        8 sierpnia 2015 at 10:48 - odpowiedz

        Sądzę, że Pipes w swoich tłumaczeniach sięga zbyt daleko w historię i przypisuje odległej przeszłości zbyt dużą rolę determinującą. Skandynawowie byli kiedyś wikingami, rozbójnikami na dużą skalę; później toczyli nieustanne wojny, także w Polsce. I co?

        • Alvert Jann
          8 sierpnia 2015 at 10:52 - odpowiedz

          I co? Nie zdeterminowało to ich historii w XX w.

          • Piotr Napierała
            Piotr Napierała
            8 sierpnia 2015 at 13:05

            Nie bo Rosjanie wybili im demokratów i liberałów. Czytaj a będziesz wiedział

        • Piotr Napierała
          Piotr Napierała
          8 sierpnia 2015 at 13:07 - odpowiedz

          Jasne ale ich królestwa nie byly patrymonialne a wodzów wybieraly tingi czyli demokracja. Historia i polityka to jedno

      • Lucyan
        8 sierpnia 2015 at 15:32 - odpowiedz

        Pisanie historii na postawie Pipesa to tak jak pisanie historii papiestwa na postawie jakiejs watykanskiej hagiografii.

        • Piotr Napierała
          Piotr Napierała
          8 sierpnia 2015 at 22:22 - odpowiedz

          Eeee . Czytales Pipesa? Uczciwa analiza. Bardzo chwali Aleksandra II i Katarzynę na przykład

  2. Krzysztof Marczak
    7 sierpnia 2015 at 21:30 - odpowiedz

    Bardzo żałuję, że w czasach mojej edukacji szkolnej nie miałem okazji uczyć się historii na takim poziomie jak w tym materiale. Przez to musiałem stracić później dużo więcej czasu żeby zrozumieć siebie i świat naokoło.

  3. Sobiepan
    8 sierpnia 2015 at 13:52 - odpowiedz

    Od lat nie potrafię zrozumieć, dlaczego zamiast dążyć do pełnej integracji z Niemcami tyle w nas do nich niechęci (my czyli większość Polaków, bo ja osobiście jestem wielkim germanofilem   ) . Może wszechobecny duch Kargula i Pawlaka stawia wyżej zaszłości i złość niż własny interes? Przez ostatnie kilka lat mieliśmy w Niemczech dobrą prasę i oni też dość przychylnie patrzyli na pełniejszą integracje z Polską, ale teraz, kiedy pieniacze i zaprzańcy idą w Polsce po pełną władzę ta integracja oddala się w nieokreśloną przyszłość. Może najwyższy czas uznać, że „tego świata się nie da uratować” i przeprowadzić się za Odrę?

    • Piotr Napierała
      Piotr Napierała
      8 sierpnia 2015 at 22:26 - odpowiedz

      Ja myślę że to przez prl i ówczesną propagandę. Gomułka wariował od germanofobii

    • Lucyan
      9 sierpnia 2015 at 18:54 - odpowiedz

      Nie wiem na czym miałaby polegac ta pełna integracja, Niemcy na terenie Polski to jest jak piąta kolumna, dzisiaj dochodzi do pokojowego przejecia ziem zachodnich i Warmii i Mazur. Wydaje sie ze Niemcy są mimo wszystko silniejsi (ekonomia glupcze) w tym pokojowym przejmowaniu niz np Polacy ktorzy emigrują.
      A jesli chodzi o PRL to nie da sie ukryc, ze to Niemcy napadli na Polske, a ZSRR perfidnie ten fakt wykorzystało. Nic wiec dziwnego, ze to Niemcy byli głownymi „wrogami” prl-owskiej Polski. Pamietam uczucie gdy pierwszy raz pojechałem do RFN, a tam w kazdej ksiegarni na mapach był napis na ziemiach zachodnich i pruskich: „tymczasowo po zarządem Polski”, a bylo to kilkadziesiąt lat po wojnie.
      Niemiec to zawsze Niemiec, jest słowo „oszwabic” co znaczy oszukac cie i mowic, ze to dla twojego dobra. I to doskonalne pasuje do czesci Szwabow ze Szwabii.
      Ja bym z ta miłoscią do Niemcow nie przesadzał, wystarczy przyjazn.

      • Piotr Napierała
        Piotr Napierała
        9 sierpnia 2015 at 20:33 - odpowiedz

        Niemcy nie byly wrogiem z tego powodu tylko jako kapitaliści więc tylko rfn nrd to byli bracia

    • lila
      16 sierpnia 2015 at 04:24 - odpowiedz

      Niemcy już dążyli do pełnej integracji z Polską.
      W 1939 r.
      Nam,Polakom ta integracja nie wyszła na zdrowie.
      Może zacznijmy integrować się sami ze sobą. Na początek.

    • Konrad
      17 sierpnia 2015 at 15:46 - odpowiedz

      Jakoś w świetle ostatnich i wcześniejszych wydarzeń gospodarczych i historycznych nie podzielam zachwytu wobec niemców i entuzjazmu dal ich polityki w Europie. Skutecznie blokują rozwój naszej gospodarki w UE. Skutecznie blokują swój rynek przed naszymi towarami i firmami choć nasz rynek jest dla nich otwarty w pełni. Skutecznie starają się zmienić lub przeinaczyć fakty historyczne umniejszając bądź tłumacząc swoją winę w dziwny sposób. Nie potrafię też zapomnieć z historii iż kilkakrotnie byliśmy brutalnie atakowani i pozbawiani przez niemców wolności. Wobec takiego sąsiada niestety winno się być nieufnym i bardzo mocno uważać na kontakty polityczne i gospodarcze. Za każdym razem z konfliktu większą kożyść odnosili niemcy a bilans po naszej stronie był ujemny. Niestety historia pokazuje że niemcy są narodem o ambicjach hegemona i imperatora. Prowadzili i prowadzą bardzo agresywną politykę gospodarczą i terytorialną polegającą na wykorzystaniu innych narodów i nacji w imię własnych racji i celów. Talent organizacyjny, wysoka kultura i nauka na dość wysokim poziomie to narzędzia w rękach polityków nie zawsze w dobrych intencjach służące.

  4. Marcin
    9 sierpnia 2015 at 21:18 - odpowiedz

    Kopernik bronił przed Krzyżakami Olsztyna, nie Torunia

Zostaw komentarz

Paste your AdWords Remarketing code here